Why I don't like "The world is flat"

I guess many of us have heard about the book “The World is flat” by Friedman. Some of us may read it already, in English or Vietnamese version. If you have not read the book yet, I will summarize it simply: the book is about globalization. The author first listed 10 events that have made the world flatter and he emphasized on the impact of IT, information technology, the Internet. When he mentioned the word “flat”, he meant “level”. He meant that the poor would catch up with the rich through the advent of the Internet. Inequality will soon disappear. The book was first released in 2005. It has been half a decade since that time. Let’s have a look to see whether Friedman is right. Is the world now flatter? and does the flat world benefit the poor countries?

What has happened in the world in 6 years since the release of “The World is flat”?  War? Terrorism?  Disasters? Facebook? Or China’s uprising? Nowadays, it is impossible to read a newspaper which does not mention China in one of its columns. China, along with India, Brazil, Russia, known as BRICs, has become a new power in the world economy. China has replaced Japan to be the second biggest market in the world [the biggest, of course, is US]. As predicted by many experts from WB to IMF, sooner or later, China and India will be the top economies. It seems that the world is becoming flat, like Friedman told us.

It’s true that China is rising quite impressively. But what is the key to the China’s uprising? Technology? Globalization? In fact, most of China’s success comes from export. And what does China export? Absolutely not something deep in technology. China success results from a low currency policy, big population, abusing natural resources, … It has little to do with the Internet.

But China was not the country that Friedman focused on in the book. It is India which is benefiting from the outsourcing. Friedman warned American that people from India are stealing their jobs due to outsourcing. Yeah. He was right. Outsourcing is giving Indians jobs. He just forgot that American is also a winner in outsourcing. Without outsourcing, many American companies will go bankruptcy. It means many American will lose their jobs. Thanks to outsourcing, the companies can expand the production, which means more jobs for the American. Another benefit for Americans from outsourcing is that now they have Indian people do the low-paid, boring part of the job. Now they can focus on something much more complex and well-paid. Poor Indians will have to spend all their time answering phone calls from America. What Indians gain from this progress is a better English accent, some knowledge about America and a salary big enough for them to live in India. For the American, they have more time and resources to invent something new, and then use those inventions to increase the gap between them and the rest of the world. Flat world.

If globalization and the flat world are doing us some good, why are there still wars, terrorism? In The World is Flat, Mr Friedman ditches McDonalds in favour of another lemon, the Dell Theory of Conflict Prevention: "No two countries that are both part of a major global supply chain, like Dell's, will ever fight a war against each other so long as they are both part of the same global supply chain”. Oh, really?

And why does inequality become such a hot debate today? From developed countries such as US, UK to developing countries like the BRICs, we are handling with inequality and its bad impacts on the society.

The answer is that after many years from the book's release, the world is not getting flatter.

There are 2 things before globalization:

Countries with its rich and poor people.

The world with rich and poor countries.

If Friedman is right about globalization, there should be 1 thing:

Rich and poor people.

Should the world end up like this? Perhaps. But not now. It is true that today we do not talk of COUNTRIES. We talk of CITIES. Yeah. One clear example is the worldwide sport events. We called the latest Olympic “Beijing 2008”, not “China 08”. Asiad 2006 was held in Qatar, and was called “Asiad Doha”. Cities are replacing countries. 100 cities account for 30 percent of the world's economy, and almost all its innovation. Many are world capitals that have evolved and adapted through centuries of dominance: London, New York, Paris. New York City's economy alone is larger than 46 of sub-Saharan Africa's economies combined. Hong Kong receives more tourists annually than all of India. When Tokyo in 1980 became the first metropolitan area to reach a population of 20 million, the figure seemed almost unimaginable. Now we need to get used to the idea of nearly 100 million people clustered around Mumbai or Shanghai. Across India, more than 275 million people are projected to move into the country's teeming cities over the next two decades, a population nearly equivalent to that of the United States. There may be no countries in the future. But there are cities, global cities. Each city now is country. It has its own economy, culture, history, … And how many cities in the world? Absolutely bigger than the number of countries. We are becoming more and more internal.

Many indicators of global integration are surprisingly low.

Only 2% of students are at universities outside their home countries.

Only 3% of people live outside their country of birth.

Only 7% of rice is traded across borders.

Only 7% of directors of S&P 500 companies are foreigners.

Two otherwise identical countries will engage in 42% more trade if they share a common language than if they do not, 47% more if both belong to a trading block, 114% more if they have a common currency and 188% more if they have a common colonial past.

Foreign direct investment (FDI) accounts for only 9% of all fixed investment.

Less than 20% of internet traffic crosses national borders.

Today the world spends $88 billion a year on processing travel documents and in a tenth of the world’s countries a passport costs more than a tenth of the average annual income.

Friedman believed that with the help of the Internet, the poor countries would soon catch up with the rich ones. His main point was that technology has destroyed the distance and brought people together, nearer. Surely, technology, especially the Internet, has somewhat cleared the distance between us. We can sit at home and connect with the world. But it does not guarantee for a flatter world. Now countries, people with a better facility of technology can make use of their advantage to increase the gap with the rest. And developing will have to buy these inventions. Or if they do not buy, they still depend greatly on it. In only 5 years, Facebook now has an asset of more than 60 billion dollars though it is completely free. 10 years from the beginning of a new century, the world witness one of the most miraculous growths in business: Google. Apple stuns the world with their innovative products. Microsoft still dominates the software market. Intel and AMD are holding the biggest shares of the hardware pie. Sony is still doing well. There are still IBM, HP, … Where is the giant from China and India, or other developing countries? It has been over 3 decades since the first appearance of the Internet, and now the world’s order remains the same. The world after the invention of the Internet now has more giants coming from the technology field. The world may be flat somewhere, but not in the technology region. and technology does not help flatten the world.

Nearly 100 years ago, Henry Ford believed that cars and planes were “binding the world together”. The same thing happened when the printer, fax machine, telephone first appeared. But the world has not become flatter due to those inventions, but vice versa. The world may get closer to each other, but hardly flatter.

As long as we follow Capitalism, there will still be inequality. The world will remain round. Remember the previous times when some of us tried to flatten the world? Karl Marx with the USSR and China. Adolf Hitler with the second world war. One of the most important discover of Darwin can be summarized shortly: “The fittest survive”. If we try to flatten the world, try to equalize everyone, we are going against the stream of evolution.

Sorry Friedman, the world is not flat. And I do not love the flat world.

April, 2011.

Special thank to Mr Ghemawat

Kz

5 Myths About the 'Information Age'

Chronicle Review illustration by Bob McGrath

Enlarge Image

By Robert Darnton

Confusion about the nature of the so-called information age has led to a state of collective false consciousness. It's no one's fault but everyone's problem, because in trying to get our bearings in cyberspace, we often get things wrong, and the misconceptions spread so rapidly that they go unchallenged. Taken together, they constitute a font of proverbial nonwisdom. Five stand out:

1. "The book is dead." Wrong: More books are produced in print each year than in the previous year. One million new titles will appear worldwide in 2011. In one day in Britain—"Super Thursday," last October 1—800 new works were published. The latest figures for the United States cover only 2009, and they do not distinguish between new books and new editions of old books. But the total number, 288,355, suggests a healthy market, and the growth in 2010 and 2011 is likely to be much greater. Moreover, these figures, furnished by Bowker, do not include the explosion in the output of "nontraditional" books—a further 764,448 titles produced by self-publishing authors and "micro-niche" print-on-demand enterprises. And the book business is booming in developing countries like China and Brazil. However it is measured, the population of books is increasing, not decreasing, and certainly not dying.

2. "We have entered the information age." This announcement is usually intoned solemnly, as if information did not exist in other ages. But every age is an age of information, each in its own way and according to the media available at the time. No one would deny that the modes of communication are changing rapidly, perhaps as rapidly as in Gutenberg's day, but it is misleading to construe that change as unprecedented.

3. "All information is now available online." The absurdity of this claim is obvious to anyone who has ever done research in archives. Only a tiny fraction of archival material has ever been read, much less digitized. Most judicial decisions and legislation, both state and federal, have never appeared on the Web. The vast output of regulations and reports by public bodies remains largely inaccessible to the citizens it affects. Google estimates that 129,864,880 different books exist in the world, and it claims to have digitized 15 million of them—or about 12 percent. How will it close the gap while production continues to expand at a rate of a million new works a year? And how will information in nonprint formats make it online en masse? Half of all films made before 1940 have vanished. What percentage of current audiovisual ma­terial will survive, even in just a fleeting appearance on the Web? Despite the efforts to preserve the millions of messages exchanged by means of blogs, e-mail, and handheld devices, most of the daily flow of information disappears. Digital texts degrade far more easily than words printed on paper. Brewster Kahle, creator of the Internet Archive, calculated in 1997 that the average life of a URL was 44 days. Not only does most information not appear online, but most of the information that once did appear has probably been lost.

4. "Libraries are obsolete." Everywhere in the country librarians report that they have never had so many patrons. At Harvard, our reading rooms are full. The 85 branch libraries of the New York Public Library system are crammed with people. The libraries supply books, videos, and other materi­al as always, but they also are fulfilling new functions: access to information for small businesses, help with homework and afterschool activities for children, and employment information for job seekers (the disappearance of want ads in printed newspapers makes the library's online services crucial for the unemployed). Librarians are responding to the needs of their patrons in many new ways, notably by guiding them through the wilderness of cyberspace to relevant and reliable digital material. Libraries never were warehouses of books. While continuing to provide books in the future, they will function as nerve centers for communicating digitized information at the neighborhood level as well as on college campuses.

5. "The future is digital." True enough, but misleading. In 10, 20, or 50 years, the information environment will be overwhelmingly digital, but the prevalence of electronic communication does not mean that printed material will cease to be important. Research in the relatively new discipline of book history has demonstrated that new modes of communication do not displace old ones, at least not in the short run. Manuscript publishing actually expanded after Gutenberg and continued to thrive for the next three centuries. Radio did not destroy the newspaper; television did not kill radio; and the Internet did not make TV extinct. In each case, the information environment became richer and more complex. That is what we are experiencing in this crucial phase of transition to a dominantly digital ecology.

I mention these misconceptions because I think they stand in the way of understanding shifts in the information environment. They make the changes appear too dramatic. They present things ahistorically and in sharp contrasts—before and after, either/or, black and white. A more nuanced view would reject the common notion that old books and e-books occupy opposite and antagonistic extremes on a technological spectrum. Old books and e-books should be thought of as allies, not enemies. To illustrate this argument, I would like to make some brief observations about the book trade, reading, and writing.

Last year the sale of e-books (digitized texts designed for hand-held readers) doubled, accounting for 10 percent of sales in the trade-book market. This year they are expected to reach 15 or even 20 percent. But there are indications that the sale of printed books has increased at the same time. The enthusiasm for e-books may have stimulated reading in general, and the market as a whole seems to be expanding. New book machines, which operate like ATM's, have reinforced this tendency. A customer enters a bookstore and orders a digitized text from a computer. The text is downloaded in the book machine, printed, and delivered as a paper­back within four minutes. This version of print-on-demand shows how the old-fashioned printed codex can gain new life with the adaption of electronic technology.

Many of us worry about a decline in deep, reflective, cover-to-cover reading. We deplore the shift to blogs, snippets, and tweets. In the case of research, we might concede that word searches have advantages, but we refuse to believe that they can lead to the kind of understanding that comes with the continuous study of an entire book. Is it true, however, that deep reading has declined, or even that it always prevailed? Studies by Kevin Sharpe, Lisa Jardine, and Anthony Grafton have proven that humanists in the 16th and 17th centuries often read discontinuously, searching for passages that could be used in the cut and thrust of rhetorical battles at court, or for nuggets of wisdom that could be copied into commonplace books and consulted out of context.

In studies of culture among the common people, Richard Hoggart and Michel de Certeau have emphasized the positive aspect of reading intermittently and in small doses. Ordinary readers, as they understand them, appropriate books (including chapbooks and Harlequin romances) in their own ways, investing them with meaning that makes sense by their own lights. Far from being passive, such readers, according to de Certeau, act as "poachers," snatching significance from whatever comes to hand.

Writing looks as bad as reading to those who see nothing but decline in the advent of the Internet. As one lament puts it: Books used to be written for the general reader; now they are written by the general reader. The Internet certainly has stimulated self-publishing, but why should that be deplored? Many writers with important things to say had not been able to break into print, and anyone who finds little value in their work can ignore it.

The online version of the vanity press may contribute to the information overload, but professional publishers will provide relief from that problem by continuing to do what they always have done—selecting, editing, designing, and marketing the best works. They will have to adapt their skills to the Internet, but they are already doing so, and they can take advantage of the new possibilities offered by the new technology.

To use an an example from my own experience, I recently wrote a printed book with an electronic supplement, Poetry and the Police: Communication Networks in Eighteenth-Century Paris (Harvard University Press). It describes how street songs mobilized public opinion in a largely illiterate society. Every day, Parisians improvised new words to old tunes, and the songs flew through the air with such force that they precipi­tated a political crisis in 1749. But how did their melodies inflect their meaning? After locating the musical annotations of a dozen songs, I asked a cabaret artist, Hélène Delavault, to record them for the electronic supplement. The reader can therefore study the text of the songs in the book while listening to them online. The e-ingredient of an old-fashioned codex makes it possible to explore a new dimension of the past by capturing its sounds.

One could cite other examples of how the new technology is reinforcing old modes of communication rather than undermining them. I don't mean to minimize the difficulties faced by authors, publishers, and readers, but I believe that some historically informed reflection could dispel the misconceptions that prevent us from making the most of "the information age"—if we must call it that.

Robert Darnton is a professor and university librarian at Harvard University. This essay is based on a talk he gave last month at the Council of Independent Colleges' Symposium on the Future of the Humanities, in Washington.

http://chronicle.com/article/5-Myths-About-the-Information/127105

Lãi suất: Tại sao không thể hạ xuống?

Lãi suất ngân hàng ở Việt Nam, theo lý thuyết, tối đa chỉ là 14%/năm ở mức lãi suất huy động. Thực tế, lãi suất huy động có thể lên tới 17-18%. Đừng hi vọng ra đường gặp cái bảng ghi là “lãi suất huy động 17%/năm”. Hoạt động nâng lãi suất diễn ra kính đáo qua các hoạt động khuyến mãi hay thưởng này nọ. Lãi suất huy động càng cao thì ngân hàng phải trả lãi càng nhiều, đồng thời dẫn đến lãi suất cho vay càng cao hơn nữa. Thông thường, mức chênh lệch này là khoảng 1 tới 2%, nghĩa là mức lãi suất cho vay phải lên tới gần 20%. Điều này có nghĩa là doanh nghiệp hoạt động, sau khi bán hết sản phẩm, lấy doanh thu về, trả hết tiền nguyên nhiên vật liệu, tiền nhân công, tiền thuê mặt bằng [khá cao ở Việt Nam], tiền “đen”, đóng thuế, thu được lợi nhuận sau thuế này phải vượt mức 20% để còn trả nợ ngân hàng. Tỉ suất lợi nhuận đạt trên 20% mới chỉ đủ để trả lãi suất ngân hàng, chứ chưa nói đến “tích lũy tư bản”, “nghiên cứu khoa học công nghệ”, “đổi mới máy móc”… Có thể nói, lãi suất chính là một phần của chi phí hoạt động. lãi suất càng cao, chi phí hoạt động càng lớn. Lớn quá thì doanh nghiệp tắc thở. Năm 2008, chúng ta cũng trải qua môt cơn bão lạm phát và lãi suất tăng cao. Khi đó, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa, ông Cao Sĩ Kiêm đã công bố con số khiến những nhà quản lý phải giật mình: “20% doanh nghiệp phá sản, 60% nằm im dưới dạng “chết lâm sàng” và chỉ có 20% tiếp tục hoạt động”. tất nhiên, doanh nghiệp vẫn có khả năng sống sót. Chỉ cần lợi nhuận cao là có thể chống chọi được. Tuy nhiên, một trong những đánh đổi quan trọng nhất của kinh tế chính là giữa lợi nhuận và an toàn. Lợi nhuận cao đồng nghĩa với rủi ro cao. Một vài doanh nghiệp vẫn chấp nhận rủi ro rao. Khoan hãy nói đến chuyện rủi ro cao đa phần là trái luật, nếu trong nền kinh tế, tất cả mọi thành phần đều chấp nhận lao động vào các cuộc chơi 1 ăn 2 thua, rủi ro và lợi nhuận đều cao, thì nền kinh tế ấy khác gì một cái casino? Không sớm thì muộn, nền kinh tế ấy sẽ sụp đổ nhanh chóng. Các nhà quản lí, các giám đốc ngân hàng đều biết điều này. Tại sao họ vẫn để lãi suất lên cao như vậy?

Lí do thứ nhất: vì họ không thể đưa nó xuống được.

Lãi suất cũng như mọi mặt hàng khác trên thị trường, nó tuân theo quy luật cung cầu. Cung lớn thì lãi suất giảm, cầu lớn thì lãi suất tăng. Cầu chính là tổng cầu về tiền của toàn nền kinh tế. Cung ở đây chính là mức cung tiền của toàn bộ nền kinh tế, chính là nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội. Lãi suất tăng đến nỗi không thể đưa xuống được, đồng nghĩa với cầu bây giờ đã vượt quá cung. Tại sao lại có hiện trạng này ở Việt Nam?

[Vì là một người theo Keynes, người viết sẽ trình bày những quan điểm liên qua về cầu trước, mặc dù ảnh hưởng của cầu là không lớn bằng cung trong trường hợp này. Tuy có sự phân biệt rõ giữa cầu và cung, nhưng trong thật tế ảnh hưởng của chúng là có tác động qua lại lẫn nhau]

Cầu về tiền luôn luôn có trong một nền kinh tế. Tiền, tư bản, vốn… giúp ích cho công việc kinh doanh. Nền kinh tế càng phát triển, hoạt động kinh doanh càng mở rộng, thì cầu về tiền càng lớn. Trong những năm qua, nền kinh tế đã phát triển có phần “hơi” nóng, điều này đã dẫn đến lượng cầu tăng lên nhanh. Đừng nghĩ chỉ có giới doanh nghiệp mới cần tiền. Ngay cả nhà nước, chính quyền, khi muốn thực hiện một dự án nào đó cũng cần có tiền. Một phần lấy từ nguồn thu thuế, phần còn lại cũng phải đi mượn ngân hàng như ai khác. Nhằm đuổi kịp với các nước, và xây dựng cơ sở vật chất để tạo tiền đề cho việc tiến lên xã hội chủ nghĩa, nhà nước đã thực hiện đầu tư công hàng loạt. Từ các tổng công ty 91 cho đến các cơ sở hạ tầng. Khi nguồn thu thuế không đáp ứng nổi các khoản đầu tư công này, nhà nước buộc phải đi vay mượn. Có 3 cách thường thấy để nhà nước vay tiền: phát hành trái phiếu chính phủ, vay ngân hàng hoặc ép ngân hàng trung ương in tiền. Với vấn đề trái phiếu chính phủ, năm nào nhà nước cũng phát hành vài tỷ USD trái phiếu. Nhưng phần lớn nguồn tiền chính phủ cần đến từ vay ngân hàng. Hiện nay nợ công của chính phủ lên tới 50% tổng GDP cả nước. Nhưng tại sao Nhật Bản có nợ công lên tới hơn 100% GDP mà lạm phát lại không xảy ra? Vấn đề nằm ở hiệu quả đầu tư công. Các tổng công ty nhà nước với sự chống đỡ của nhà nước thật sự là một vấn đề của nền kinh tế hiện nay. Thật sự, mô hình doanh nghiệp nhà nước là không hoàn toàn xấu. Nhà nước cần phải nắm giữ một vài ngành nghề quan trọng, nhạy cảm để một phần quản lí nền kinh tế. Vấn đề ở Việt Nam là các công ty nhà nước này quá nhiều, và hiệu quả thì quá thấp. Chắc mọi người đã nhàm với thông tin về Vinashin, nhưng thực sự đây là một trường hợp rất điển hình mà khi đề cập đến công ty nhà nước, người ta thường phải đề cập đến. Không chỉ là hoạt động kinh doanh kém hiệu quả, doanh nghiệp này còn hút rất nhiều vốn từ các ngân hàng. Ngân hàng nào mà lại dám cho một doanh nghiệp vay như vậy? Nhưng nếu có ý kiến từ chính phủ thì ai mà dám cãi lại? Vinashin lâm nạn, hàng loạt ngân hàng Việt Nam từng cho Vinashin vay bị các tổ chức quốc tế đánh tụt hạng mức độ tín nhiệm vì đã đầu tư rủi ro quá cao. Điều này đã dẫn đến khả năng hoạt động của các ngân hàng này trên thị trường quốc tế. Bỏ qua vấn đề doanh nghiệp nhà nước, ngay cả việc đầu tư cơ sở hạ tầng cũng có vấn đề. Điều này không cần nói ra thì ai cũng biết. Các công trình hạ tầng ở Việt Nam thi công chậm trễ, chất lượng thì không tốt, nhưng tiền công thì vẫn lấy đủ, đôi khi còn đòi thêm. Hiệu quả đầu tư công ở Việt Nam đang ở mức thấp, điều này đã dấn đến những hệ quả trong việc lãi suất tăng cao. Chúng ta đang lạm dụng vốn quá nhiều. Điều này thể hiện ở chỉ số ICOR quá cao. Nhưng cần phải xem xét rõ khu vực nào mới chính là nguyên nhân đẩy cao ICOR: nhà nước hay tư nhân. Người viết tin rằng chính khu vực nhà nước mới là tác động chính đối với chỉ số ICOR.

Vấn đề thứ 2 đối với tổng cầu liên quan tới lạm phát. Lạm phát tăng mạnh trong những năm gần đây, đặc biệt là ở 2 năm 2008 và 2010. Lạm phát tăng đẩy giá thành sản phẩm lên cao. Điều này khiến người tiêu dùng tăng cầu về tiền. Có thể hiểu như vậy: hồi trước đổ xăng tốn có 5k VND 1 lít thì trong ví tiền chỉ cần có 5k là được. Bây giờ đổ xăng 22k 1 lít, thì trong ví tiền phải có ít nhất 22k. Tăng cầu về tiền khi có lạm phát là như vậy.

Tuy nhiên, cần nhìn nhận rõ là vấn đề cầu tiền để đầu tư là luôn luôn có. Về hiệu quả, không phải bây giờ mà trước kia chúng ta cũng đã không sử dụng hiệu quả. Lạm phát cao vẫn xảy ra ở nhiều nước nhưng lãi suất của họ vẫn không tăng cao. Qua đó, có thể thấy được, vấn đề của lãi suất hiện nay nằm ở nguồn cung.

Cung tiền của nền kinh tế, theo lý thuyết, do ngân hàng trung ương quyết định thông qua 3 nghiệp vụ: nghiệp vụ thị trường mở, lãi suất và dự trữ bắt buộc. Các ngân hàng không có tác động đến tổng cung tiền. Các ngân hàng chỉ là trung gian giữa người cần vốn và người thiếu vốn. Nhưng thật tế, chính các ngân hàng cũng đã góp 1 phần gây rối loạn nguồn cung tiền hiện nay.

Khác với các nước khác trên thế giới, người Việt Nam có một đặc tính là tiết kiệm và luôn giữ tiền bên mình. Những ám ảnh từ những cuộc biến động trong quá khứ đã khiến một bộ phận người Việt Nam không yên tâm lắm khi gửi tiền vào các thể chế tài chính. Họ chuyển đổi tất cả ra ngoại tệ [chủ yếu USD] hoặc là vàng để tiện lưu trữ. Điều này thật sự đã gây ảnh hưởng lớn tới khả năng kiểm soát nguồn tiền ngoài thị trường của ngân hàng trung ương. Ngân hàng Trung ương rất khó xác định được hiện giờ trong nhân dân có bao nhiêu lượng vàng và lượng ngoại tệ [nghe đồn, lượng USD ngoài luồng này khoản 5 tỉ USD và lượng vàng tương đương với khoản 50 tỉ]. Thống đốc không thể biết được khi nào nên tăng cung tiền, khi nào nên giảm cung tiền. Điều đó dẫn đến những quyết định sai lầm là không thể tránh khỏi. Không những vậy, trong khi đa phần các nước đã thành công hạn chế trong việc sử dụng tiền mặt, đa phần người Việt Nam vẫn chưa có thói quen đấy. Tại sao lại cần phải hạn chế sử dụng tiền mặt? Để kiểm soát. Để tránh trốn thuế. Để đưa tất cả vào 1 hệ thống để có thể có những số liệu tốt hơn phục vụ cho các quyết định về kinh tế vĩ mô. Không phải ngẫu nhiên mà khi mua hàng ở Việt Nam, khi trả bằng thẻ, chúng ta được khấu trừ tới 3% tổng giá trị [trong khi ở các nước khác thì ngược lại, tiền mặt sẽ được ưu tiên giảm giá]. Có thể thấy, Ngân hàng Trung Ương đang nổ lực đưa tất cả vào một hệ thống

Một trong những nghịch lý lớn nhất của hệ thống tài chính Việt Nam là quy mô của nó. Với GDP khoảng hơn 100 tỉ USD, dân số 80 triệu người thì quá nửa là nông dân, thế nhưng hệ thống tài chính Việt Nam sở hữu một lượng lớn nhiều ngân hàng và các định chế tài chính khác. Tổng số ngân hàng Việt Nam hiện nay đã vượt hơn 40. Hơn 40 ngân hàng cùng tranh nhau một miếng bánh nhỏ. Điều này dẫn đến gì? Cạnh tranh cho một thị trường tốt hơn? Lợi ích người tiêu dùng sẽ tăng cao? Việc này chỉ xảy ra ở các ngành nghề khác, với ngành nghề tín dụng thì không. Tại sao? Vì các ngân hàng này còn phải cạnh tranh cho miếng bánh về vốn nữa. Các ngân hàng đều luôn muốn cho vay, nhưng không phải lúc nào cũng có tiền cho vay. Muốn có thì có 2 cách: vay ở thị trường liên ngân hàng và huy động vốn. Tuy nhiên, việc sử dụng tiền vay ở thị trường liên ngân hàng đem cho vay đã bị cấm bởi thông tư 13 năm 2010 [thật tế, cũng rất ít ngân hàng sử dụng đến phương pháp này]. Phương pháp cổ điển là huy động vốn, và đem vốn ấy cho vay. Hơn 3 tá ngân hàng giành giựt khách hàng. Cách tốt nhất để huy động được vốn chính là nâng lãi suất huy động. Các ngân hàng càng nhỏ, càng ít vốn thì càng đua đòi nâng lãi suất huy động để thu hút khách hàng. Lãi suất huy động tăng thì lãi suất cho vay cao. Chỉ cần chênh lệch 1% lãi suất huy động, 2 ngân hàng có sẽ lượng vốn huy động rất khác biệt [người gửi tiền thường không quan tâm tới sự an toàn của tiền gửi, vì tiền của họ được bảo đảm với ngân hàng trung ương. Trong trường hợp ngân hàng họ gửi tiền không thể trả tiền lại, ngân hàng trung ương sẽ gánh]. Điều này đã dấn đến cái gọi là cuộc đua lãi suất. Hệ quả của nó là như chúng ta đang thấy, các ngân hàng cố gắng đua với nhau để tăng lãi suất huy động. Nếu 40 ngân hàng này liên kết lại, chỉ còn khoảng 10 ngân hàng với nguồn lực tốt vì hiện tượng này sẽ không xảy ra. Họ không cần phải cạnh tranh quá quyết liệt về tranh giành nguồn vốn huy động. [bây giờ thì nhà nước cũng cấm mở thêm ngân hàng rồi, có điều hơi trễ]

Tuy nhiên, dù thị trường có hoạt động không hoàn hảo thế nào đi nữa, nếu ngân hàng trung ương có đều đặn bom tiền vào thị trường thì lãi suất cũng không thề tăng quá cao. Thật tế, ngân hàng trung ương đã làm việc đó. Có thể thấy rõ điều này qua việc lạm phát tăng cao. Thế nhưng tại sao lãi suất vẫn cao, nền kinh tế vẫn ì ạch? Phải chăng nguồn vốn đã không chảy đúng chỗ? Tiền bom vào thị trường đã đi đâu?

Khủng hoảng kinh tế 2008 đã có những ảnh hưởng nhất định đối với nền kinh tế Việt Nam, tuy là không lớn. Một trong những tác động ấy đến từ kì vọng của người tiêu dùng. Tâm lí lo sợ vào sự yếu ớt của nền kinh tế Việt Nam nói chung và VND nói riêng đã khiến mọi người đổ xô đi tích trữ vàng, USD và bất động sản. Đối với vàng thì việc này là khá bình thường. Đây thường xuyên là “vịnh tránh bão” của các nhà đầu tư. Có thể thấy rõ qua việc không chỉ giá vàng Việt Nam mà giá vàng thế giới cũng tăng cao. USD cũng hoàn toàn tương tự. Hơn nữa, nền kinh tế Việt Nam là nền kinh tế đang bị dollar hóa trầm trọng. Dollar được xài song song với VND. Đi mua bánh mì hay dĩa cơm tấm, đưa USD ra vẫn được thối lại bình thường. Đi mua nhà, đất, … giá trị tính bằng lượng vàng hoặc USD. Hệ quả của vấn đề này là rất nghiêm trọng đối với nền kinh tế [bữa nào khác sẽ nói về vấn đề này]. Người người nhà nhà dùng VND đổi hết sang vàng và USD. Bất chấp lãi suất ngân hàng cực cao, những người đầu tư vẫn vay tiền để đầu tư vàng. Vì thế, không phải  ngẫu nhiên mà nhà nước quyết tâm dẹp loạn thị trường vàng và ngoại tệ chợ đen ngoài thị trường. Không còn vàng miếng nữa. Không còn dễ dàng giao dịch ngoại tệ nữa. Cần phải nói rõ đây là vàng và USD trước khi là tác nhân gây rối, nó là hệ quả của những bất ổn nội tại của nền kinh tế. Tác nhân thứ 3 mới nổi lên gần đây chính là kênh đầu tư bất động sản. Hàng loạt các dự án chung cư, cao ốc văn phòng, căn hộ cao cấp, … mọc lên. Bất động sản còn hút vốn nhiều hơn cả vàng. Nói gì thì nói, một căn hộ thường thôi cũng đã phải vài chục cây vàng là ít. Không những vậy, các ngân hàng đều thích cho vay tiền để kinh doanh bất động sản hơn so với cho vay tiền đầu tư vàng hay ngoại tệ. Kênh bất động sản trở nên một kênh hút vốn khủng khiếp. Vấn đề ở đây là vốn đầu tư bất động sản thường nằm im khá lâu. Các công trình cần có thời gian hoàn thành. Và bất động sản có tính thanh khoản rất thấp nên nguồn vốn bị ứ động ở đây rất nhiều. Điều kì lạ là tuy cung bất động sản rất nhiều, nhưng giá lại không giảm. Bong bóng bất động sản đang hình thành. Nếu giá vàng có tăng cao cũng không có ảnh hưởng rõ rệt đến đời sống người dân, thì thật tế giá bất động sản tăng cao có tác động rất lớn. Điều này dẫn đến chỉ thị hạn chế cho vay tiền ngân hàng phục vụ cho mục tiêu phi sản xuất trong năm 2011, đặc biệt là dành cho bất động sản và chứng khoán [xui cho bác chứng khoán. Thật tế, kênh chứng khoán là một kênh huy động vốn khác của các doanh nghiệp].

Vấn đề tiếp theo khiến các nhà quản lí không muốn giảm lãi suất chính là lạm phát. Theo các mô hình kinh tế cổ điển, đặc biệt là hiệu ứng Fisher, khi lạm phát tăng cao thì phải tăng lãi suất để giảm lạm phát. Tuy nhiên, vấn đề là ở các nước khác, lãi suất thường thấp nên tăng một tí cũng không sao. Ở Việt Nam, lãi suất đã cao sẵn, tăng lên nữa sẽ  góp phần ảnh hưởng tới chi phí sản xuất, tiếp tục tăng cao lạm phát. Mỗi lần Việt Nam tăng lãi suất tính bằng 1 hay 2%. ở nước người ta, tăng lãi suất là tăng 0,1 hoặc 0,25%. Khác biệt như vậy mà dùng chung một lí thuyết kinh tế là không thể được.

Tổng quan, có thể thấy những vấn đề đã dẫn đến lãi suất tăng cao hiện nay là: nguồn vốn bị hút vào các khu vực sản xuất không hiệu quả, bao gồm đầu tư công, vàng, ngoại tệ và bất động sản; hệ thống tài chính quá đông ngân hàng, trong khi đó người dân thì lại dùng tiền mặt và tích trữ tài sản quá nhiều; đồng thời là việc áp dụng máy móc các lý thuyết kinh tế không phù hợp.

Vấn đề giải pháp, chúng ta đang thực hiện. Vì thế người viết sẽ không đề cập ở đây. Thắt chặt tiền tệ, giảm đầu tư công đang được nhà nước tiến hành. Hi vọng trong thời gian ngắn, nền kinh tế sẽ trở lại bình thường.

Kz, 4/2011.

Inequality: Of the 1%, by the 1%, for the 1% [Joseph E. Stiglitz]

It’s no use pretending that what has obviously happened has not in fact happened. The upper 1 percent of Americans are now taking in nearly a quarter of the nation’s income every year. In terms of wealth rather than income, the top 1 percent control 40 percent. Their lot in life has improved considerably. Twenty-five years ago, the corresponding figures were 12 percent and 33 percent. One response might be to celebrate the ingenuity and drive that brought good fortune to these people, and to contend that a rising tide lifts all boats. That response would be misguided. While the top 1 percent have seen their incomes rise 18 percent over the past decade, those in the middle have actually seen their incomes fall. For men with only high-school degrees, the decline has been precipitous—12 percent in the last quarter-century alone. All the growth in recent decades—and more—has gone to those at the top. In terms of income equality, America lags behind any country in the old, ossified Europe that President George W. Bush used to deride. Among our closest counterparts are Russia with its oligarchs and Iran. While many of the old centers of inequality in Latin America, such as Brazil, have been striving in recent years, rather successfully, to improve the plight of the poor and reduce gaps in income, America has allowed inequality to grow.

Economists long ago tried to justify the vast inequalities that seemed so troubling in the mid-19th century—inequalities that are but a pale shadow of what we are seeing in America today. The justification they came up with was called “marginal-productivity theory.” In a nutshell, this theory associated higher incomes with higher productivity and a greater contribution to society. It is a theory that has always been cherished by the rich. Evidence for its validity, however, remains thin. The corporate executives who helped bring on the recession of the past three years—whose contribution to our society, and to their own companies, has been massively negative—went on to receive large bonuses. In some cases, companies were so embarrassed about calling such rewards “performance bonuses” that they felt compelled to change the name to “retention bonuses” (even if the only thing being retained was bad performance). Those who have contributed great positive innovations to our society, from the pioneers of genetic understanding to the pioneers of the Information Age, have received a pittance compared with those responsible for the financial innovations that brought our global economy to the brink of ruin.

Some people look at income inequality and shrug their shoulders. So what if this person gains and that person loses? What matters, they argue, is not how the pie is divided but the size of the pie. That argument is fundamentally wrong. An economy in whichmost citizens are doing worse year after year—an economy like America’s—is not likely to do well over the long haul. There are several reasons for this.

First, growing inequality is the flip side of something else: shrinking opportunity. Whenever we diminish equality of opportunity, it means that we are not using some of our most valuable assets—our people—in the most productive way possible. Second, many of the distortions that lead to inequality—such as those associated with monopoly power and preferential tax treatment for special interests—undermine the efficiency of the economy. This new inequality goes on to create new distortions, undermining efficiency even further. To give just one example, far too many of our most talented young people, seeing the astronomical rewards, have gone into finance rather than into fields that would lead to a more productive and healthy economy.

Third, and perhaps most important, a modern economy requires “collective action”—it needs government to invest in infrastructure, education, and technology. The United States and the world have benefited greatly from government-sponsored research that led to the Internet, to advances in public health, and so on. But America has long suffered from an under-investment in infrastructure (look at the condition of our highways and bridges, our railroads and airports), in basic research, and in education at all levels. Further cutbacks in these areas lie ahead.

None of this should come as a surprise—it is simply what happens when a society’s wealth distribution becomes lopsided. The more divided a society becomes in terms of wealth, the more reluctant the wealthy become to spend money on common needs. The rich don’t need to rely on government for parks or education or medical care or personal security—they can buy all these things for themselves. In the process, they become more distant from ordinary people, losing whatever empathy they may once have had. They also worry about strong government—one that could use its powers to adjust the balance, take some of their wealth, and invest it for the common good. The top 1 percent may complain about the kind of government we have in America, but in truth they like it just fine: too gridlocked to re-distribute, too divided to do anything but lower taxes.

Economists are not sure how to fully explain the growing inequality in America. The ordinary dynamics of supply and demand have certainly played a role: laborsaving technologies have reduced the demand for many “good” middle-class, blue-collar jobs. Globalization has created a worldwide marketplace, pitting expensive unskilled workers in America against cheap unskilled workers overseas. Social changes have also played a role—for instance, the decline of unions, which once represented a third of American workers and now represent about 12 percent.

But one big part of the reason we have so much inequality is that the top 1 percent want it that way. The most obvious example involves tax policy. Lowering tax rates on capital gains, which is how the rich receive a large portion of their income, has given the wealthiest Americans close to a free ride. Monopolies and near monopolies have always been a source of economic power—from John D. Rockefeller at the beginning of the last century to Bill Gates at the end. Lax enforcement of anti-trust laws, especially during Republican administrations, has been a godsend to the top 1 percent. Much of today’s inequality is due to manipulation of the financial system, enabled by changes in the rules that have been bought and paid for by the financial industry itself—one of its best investments ever. The government lent money to financial institutions at close to 0 percent interest and provided generous bailouts on favorable terms when all else failed. Regulators turned a blind eye to a lack of transparency and to conflicts of interest.

When you look at the sheer volume of wealth controlled by the top 1 percent in this country, it’s tempting to see our growing inequality as a quintessentially American achievement—we started way behind the pack, but now we’re doing inequality on a world-class level. And it looks as if we’ll be building on this achievement for years to come, because what made it possible is self-reinforcing. Wealth begets power, which begets more wealth. During the savings-and-loan scandal of the 1980s—a scandal whose dimensions, by today’s standards, seem almost quaint—the banker Charles Keating was asked by a congressional committee whether the $1.5 million he had spread among a few key elected officials could actually buy influence. “I certainly hope so,” he replied. The Supreme Court, in its recent Citizens United case, has enshrined the right of corporations to buy government, by removing limitations on campaign spending. The personal and the political are today in perfect alignment. Virtually all U.S. senators, and most of the representatives in the House, are members of the top 1 percent when they arrive, are kept in office by money from the top 1 percent, and know that if they serve the top 1 percent well they will be rewarded by the top 1 percent when they leave office. By and large, the key executive-branch policymakers on trade and economic policy also come from the top 1 percent. When pharmaceutical companies receive a trillion-dollar gift—through legislation prohibiting the government, the largest buyer of drugs, from bargaining over price—it should not come as cause for wonder. It should not make jaws drop that a tax bill cannot emerge from Congress unless big tax cuts are put in place for the wealthy. Given the power of the top 1 percent, this is the way you would expect the system to work.

America’s inequality distorts our society in every conceivable way. There is, for one thing, a well-documented lifestyle effect—people outside the top 1 percent increasingly live beyond their means. Trickle-down economics may be a chimera, but trickle-down behaviorism is very real. Inequality massively distorts our foreign policy. The top 1 percent rarely serve in the military—the reality is that the “all-volunteer” army does not pay enough to attract their sons and daughters, and patriotism goes only so far. Plus, the wealthiest class feels no pinch from higher taxes when the nation goes to war: borrowed money will pay for all that. Foreign policy, by definition, is about the balancing of national interests and national resources. With the top 1 percent in charge, and paying no price, the notion of balance and restraint goes out the window. There is no limit to the adventures we can undertake; corporations and contractors stand only to gain. The rules of economic globalization are likewise designed to benefit the rich: they encourage competition among countries for business, which drives down taxes on corporations, weakens health and environmental protections, and undermines what used to be viewed as the “core” labor rights, which include the right to collective bargaining. Imagine what the world might look like if the rules were designed instead to encourage competition among countries forworkers. Governments would compete in providing economic security, low taxes on ordinary wage earners, good education, and a clean environment—things workers care about. But the top 1 percent don’t need to care.

Or, more accurately, they think they don’t. Of all the costs imposed on our society by the top 1 percent, perhaps the greatest is this: the erosion of our sense of identity, in which fair play, equality of opportunity, and a sense of community are so important. America has long prided itself on being a fair society, where everyone has an equal chance of getting ahead, but the statistics suggest otherwise: the chances of a poor citizen, or even a middle-class citizen, making it to the top in America are smaller than in many countries of Europe. The cards are stacked against them. It is this sense of an unjust system without opportunity that has given rise to the conflagrations in the Middle East: rising food prices and growing and persistent youth unemployment simply served as kindling. With youth unemployment in America at around 20 percent (and in some locations, and among some socio-demographic groups, at twice that); with one out of six Americans desiring a full-time job not able to get one; with one out of seven Americans on food stamps (and about the same number suffering from “food insecurity”)—given all this, there is ample evidence that something has blocked the vaunted “trickling down” from the top 1 percent to everyone else. All of this is having the predictable effect of creating alienation—voter turnout among those in their 20s in the last election stood at 21 percent, comparable to the unemployment rate.

In recent weeks we have watched people taking to the streets by the millions to protest political, economic, and social conditions in the oppressive societies they inhabit. Governments have been toppled in Egypt and Tunisia. Protests have erupted in Libya, Yemen, and Bahrain. The ruling families elsewhere in the region look on nervously from their air-conditioned penthouses—will they be next? They are right to worry. These are societies where a minuscule fraction of the population—less than 1 percent—controls the lion’s share of the wealth; where wealth is a main determinant of power; where entrenched corruption of one sort or another is a way of life; and where the wealthiest often stand actively in the way of policies that would improve life for people in general.

As we gaze out at the popular fervor in the streets, one question to ask ourselves is this: When will it come to America? In important ways, our own country has become like one of these distant, troubled places.

Alexis de Tocqueville once described what he saw as a chief part of the peculiar genius of American society—something he called “self-interest properly understood.” The last two words were the key. Everyone possesses self-interest in a narrow sense: I want what’s good for me right now! Self-interest “properly understood” is different. It means appreciating that paying attention to everyone else’s self-interest—in other words, the common welfare—is in fact a precondition for one’s own ultimate well-being. Tocqueville was not suggesting that there was anything noble or idealistic about this outlook—in fact, he was suggesting the opposite. It was a mark of American pragmatism. Those canny Americans understood a basic fact: looking out for the other guy isn’t just good for the soul—it’s good for business.

The top 1 percent have the best houses, the best educations, the best doctors, and the best lifestyles, but there is one thing that money doesn’t seem to have bought: an understanding that their fate is bound up with how the other 99 percent live. Throughout history, this is something that the top 1 percent eventually do learn. Too late.

 Joseph E. Stiglitz

http://www.vanityfair.com/society/features/2011/05/top-one-percent-201105?currentPage=all&wpisrc=nl_wonk

Giá xăng tăng... phi lý? hay... hợp lý?

Thế là xăng lại lên giá. So với cách đây chì 2, 3 tháng [ý là trước Tết] thì xăng đã tăng gần 5 ngàn đồng [tương đương với gần 30%]. Hệ quả của việc xăng lên giá là hoàn toàn không cần phải bàn tới. Xăng lên thì kéo giá mọi vật theo [điều này không liên quan tới việc chi phí vận chuyển tăng lên cao, hay tưới rau bằng xăng nên giá tăng. Thực chất, vì xăng là mặt hàng thiết yếu nên tăng giá xăng sẽ dẫn đến kì vọng xấu trong người dân và liên quan tới lãi suất ngân hàng]. Điều đáng quan tâm hơn là nguyên nhân của việc tăng giá xăng? Liệu giá xăng tăng như vậy là hợp lý chưa? Hay giá xăng tăng là do nguyên nhân chủ quan hay khách quan?

Nếu mọi người để ý, so với những lần tăng giá trước, 2 lần tăng giá gần đây đều có mức tăng cao, và trên báo chí, không có nhiều lời phàn nàn về việc tại sao giá lại tăng, đa phần chỉ là toàn là tin thông báo giá tăng. Điều này có nghĩa là việc tăng giá xăng là chủ yếu do khách quan, và hoàn toàn không bất ngờ. Khi tăng đến tận 2, 3 ngàn, chứng tỏ nhà nước đã tới bước đường cùng, không thể không tăng giá xăng.

Có nhiều nguyên nhân liên quan tới việc tăng giá xăng. Trong đó, có thể kể đến quan trọng nhất là do giá dầu thế giới. Nhưng tại sao giá dầu THẾ  GIỚI lại liên quan tới giá xăng VIỆT NAM? Đơn giản, vì Việt Nam không thể tự đáp ứng đủ nhu cầu xăng dầu trong nước.

Dầu thô là nguồn nhiên liệu chính để sản xuất xăng. Tuy nhiên, xăng dùng cho xe máy, xe hơi chỉ là sản phẩm phụ trong quá trình điều chế xăng cho máy bay. Như vậy, 1 lít dầu thô chỉ sản xuất được 1 lượng ít xăng dùng trong giao thông [tùy theo loại dầu, nhưng trung bình theo thống kê của Mỹ thì vào khoảng 19,4 gallons cho 1 barrel dầu http://fatknowledge.blogspot.com/2007/02/how-many-gallons-of-gasoline-in-barrel.html]. Những ngày gần đây, giá dầu thế giới tăng khá nhanh. Nguyên nhân của việc giá dầu thế giới tăng chủ yếu là do biến động ở khu vực trung đông và các nước bắc phi. Không may, khu vực này chính là nơi sản xuất dầu nhiều trên thế giới. Đừng xem nhẹ Lybia. Tuy chỉ có 2% trong tổng trữ lượng dầu toàn cầu, chất lượng dầu của Lybia là số 1. Đồng thời, giá dầu chính là 1 cách thể hiện sức sống của nền kinh tế thế giới. sau khi khủng hoảng đến hơn 2 năm từ 2008, nền kinh tế thế giới đã có dấu hiệu hồi phục. Điều này đã giúp kéo giá dầu đang ở đáy lên cao. Vì khi kinh tế hồi phục, nhu cầu cho dầu thô càng nhiều hơn, trong khi cung không thay đổi lớn. những ngày tháng 3, giá 1 thùng dầu thô [1 barrel] dao động xung quanh giá $100. 1 barrel tương đương khoảng 159 lít dầu. Điều đáng lưu ý là Việt Nam không thể tác động vào giá dầu thế giới. Tuy cũng có trữ lượng dầu thô, cũng khai thác và xuất khẩu, nhưng Việt Nam không được xem là một nước xuất khẩu dầu mỏ lớn. Không nằm trong OPEC, Việt Nam không thể can thiệp vào việc tăng giảm của giá dầu. Thêm vào đó, Việt Nam không có đủ khả năng để lọc dầu, sản xuất chế phẩm từ dầu thô để phục vụ cho nhu cầu trong nước. Trước khi nhà máy lọc dầu Dung Quất ra đời, Việt Nam phải nhập khẩu 100% lượng xăng dầu dùng trong nước. Nhà máy Dung Quất xuất hiện sau bao lần trì hoãn, bao ý kiến chê bai về vị trí đặt nhà mày [không đặt ở nơi có dầu là Vũng Tàu mà đặt ở chỗ khác làm tốn thêm 30 triệu USD một năm để vận chuyển dầu ra nhà mày], nhiều lần tăng vốn ban đầu [giờ đã lên 2,5 tỉ USD], nhiều lần hỏng hóc, bảo trì đã giúp đáp ứng 30% nhu cầu xăng dầu trong nước, đồng nghĩa là chúng ta vẫn phải nhập 70% lượng còn lại từ các quốc gia xung quanh như Singapore và Malaysia.

Điều trớ trêu là khi nhập xăng dầu từ các nước này, chúng ta không thể trả bằng tiền VND hoặc SGD hoặc Ringgit, mà phải thông qua USD. Câu chuyện tỉ giá trong những ngày gần đây còn nóng hơn cả việc nhà máy hạt nhân Ninh Thuận. Tỉ giá USD và VND đã tăng quá nhanh, điều này đẩy giá các mặt hàng nhập khẩu như xăng dầu lên theo. [Còn lí do tại sao USD tăng quá cao, có thể đọc lại http://karlzed.blogspot.com/2011/01/devalue-vnd-good-bad-and-very-ugly.html, hoặc bài của Huỳnh Thế Du http://vef.vn/?vnnid=13855]. 

Có thể nói, chừng nào chúng ta còn chưa thể tự sản xuất đủ lượng xăng dầu phục vụ nhu cầu trong nước thì chúng ta còn phải phụ thuộc vào giá dầu thế giới. Và tỉ giá ngoại hối sẽ có những tác động nhất định.

Nhưng nếu giá dầu thế giới liên quan mật thiết tới giá xăng Việt Nam, thì hiện trạng tăng giá liên tục này đã phải xảy ra từ rất lâu, tại sao dạo gần đây mới xảy ra. Hãy cùng trở lại với quyết định số 79/QĐ-BTC ban hành ngày 16/9/2008. Trước năm 2008, Nhà nước đã có hành động có thể nói là khá mâu thuẫn là đánh thuế nhập khẩu xăng dầu, sau đó trợ giá trở lại giá xăng dầu. Tại sao nhà nước lại trợ giá giá xăng?

Đơn giản, để phát triển nền kinh tế. Thay vì in tiền ra, đưa vào các hệ thống tài chính như bây giờ nhằm giảm lãi suất, qua đó tăng đầu tư để phát triển kinh tế, nhà nước làm 1 cách nhẹ nhàng hơn thông qua việc hỗ trợ giá xăng dầu, giá điện, giá nước. Đây là một cách làm hay, vì thông qua đó cũng giúp giảm gánh nặng lên toàn bộ xã hội. Nhưng rồi, sau năm 2008, nhà nước quyết định chấm dứt trợ giá xăng dầu. Khoan hãy bàn tới chuyện liệu nhà nước có thật sự chấm dứt trợ giá xăng dầu hay không, chúng ta hãy bàn việc tại sao lại phải từ bỏ một chính sách hay như vậy. Năm 2008 đã xảy ra sự kiện gì khiến nhà nước phải từ bỏ việc trợ giá xăng dầu? Nhà nước đuối sức trong việc trợ giá? Không hẳn. Do buôn lậu xăng dầu qua Cambodia, gây lãng phí tiền trợ giá? Một phần. Hay muốn xóa bỏ nạn độc quyền? Một lí do chính đáng. Bỏ trợ giá buộc các nhà nhập khẩu phải năng động hơn [không biết năng động hơn bằng cách nào vì toàn phải nhập xăng dầu]. Thế nhưng, lí do quan trọng nhất chính là 1 hành động mà chúng ta đã mong ước suốt 11 năm trời: gia nhập WTO. Tèng teng. Tại sao? Vì WTO có luật chơi mà Việt Nam không thể đi ngược lại. Một trong những luật của WTO là thương mại công bằng, tự do. Không có chỗ cho đánh thuế nhập khẩu, hạn mức nhập khẩu, hay là trợ giá, nuôi dưỡng các ngành công nghiệp trong nước. Về bản chất, theo lý thuyết thuần túy của kinh tế học cổ điển, những quy định này là đúng đắn, vì nó giúp cả 2 bên trong một giao dịch đều được lợi nhất thông qua việc tập trung nguồn lực hiệu quả. Tuy nhiên, với một bên là một nước phát triển kém như Việt Nam, đây là một thách thức nhiều hơn là một cơ hội. Chắc hẳn ai cũng đã từng nghe tới những vụ việc kiện Việt Nam vì bán phá giá? Tại sao hàng hóa, cùng với hàng hóa Trung Quốc lại rẻ đến như vậy? Nhân công đóng góp một phần quan trọng. Nhân công ở Việt Nam rất rẻ vì lương thấp. Thế nhưng tại sao lương thấp mà vẫn sống được? Đó là vì giá cả ở Việt Nam thấp hơn rất nhiều so với các nước khác. Để được như vậy, nhà nước đã hổ trợ giá rất nhiều các mặt hàng quan trọng, trong đó có xăng dầu. Không những vậy, trợ giá xăng dầu khiến cho việc vận hành các mày chạy xăng dầu để tốn kém hơn, qua đó làm giảm giá thành sản phẩm. Hàng Việt Nam vào thị trường các nước khác, với lợi thế giá, đá văng hết tất cả sản phẩm nội địa, những sản phẩm phải chịu ảnh hưởng của nền kinh tế thị trường từ lúc vào cho đến lúc ra. Công bằng hay không? Tất nhiên là … công bằng, vì Việt Nam còn chưa phát triển lắm. Nhưng người ta không nghĩ vậy. Khi các nước chấp nhận cho Việt Nam vào WTO, họ đã ép Việt Nam chơi trò chơi của họ. Chấp nhận thì vào, không chịu thì cứ như Nga, vòng vòng ở ngoài. Việt Nam đã vào, và phải chấp nhận. Tạm biệt các chính sách trợ giá. Sắp tới sẽ là điện, và nước. Điện bây giờ vẫn trợ giá dữ lắm đấy.

Nguyên nhân tiếp theo chính là do lạm phát trong nước. Lạm phát tăng cao đã khiến cho giá xăng tăng theo. Và giá xăng tăng cũng đã khiến lạm phát tăng theo. Đây không phải là dạng câu đó như trứng và gà, cái nào có trước. Giá xăng tăng khiến lạm phát tăng là có trước, ảnh hưởng mạnh hơn, nhưng chiều ngược lại cũng đúng. Tuy giá xăng là mặt hàng thiết yếu, nhưng suy cho cùng, cũng chỉ là một mặt hàng trong rổ hàng hóa của ngườ tiêu dùng [consumer basket]. Ảnh hưởng của CPI có thể lớn, nhưng không đến mức quá khủng khiếp. Tâm lí tát nước theo mưa đã khiến các mặt hàng khác tăng giá theo, đôi khi là tăng giá không hợp lí. Xăng đã kích hoạt cho cuộc tăng giá này, và chính cuộc tăng giá này đã kích hoạt cho giá xăng lên nữa. Lạm phát là một chủ đề gây nhiều tranh cãi. Tóm tắt có thể nói quá trình như thế này, sau khi xăng tăng nhẹ, lạm phát tăng 1 lượng đáng kể. Lạm phát tăng khiến cầu về tiền tăng, dẫn đến lãi suất tăng. Lãi suất tăng khiến chi phí sản xuất tăng. Từ đó dẫn đến giá các mặt hàng khác lại tăng. Vì thế lao động đòi hỏi một mức lương cao hơn. Với các lao động bán xăng phân phối ở các cây xăng, mức lương cao hơn đồng nghĩa với chiết khấu cao hơn trong mỗi lít xăng. Vì xăng vẫn đang bán lỗ, nên phần chiết khấu tăng lên này tính vào đợt tăng giá xăng tiếp theo. Ở đợt tăng giá tiếp theo, lạm phát tăng 1 lượng đáng kể, và …. Đây chính là vòng xoáy lạm phát cực kì nguy hiểm trong điều hành kinh tế vĩ mô. Với mức lạm phát hơn 10% năm rồi, và dự đoán năm nay cũng như vậy, chúng ta đang rơi vào vòng xoáy đáng sợ này.

Có một lí do người ta hay nói về việc điều hành giá xăng dầu là việc độc quyền. trong cả nước hiện nay có khoảng 10 doanh nghiệp nhập khẩu và phân phối xăng dầu, nhưng lớn nhất và ảnh hưởng nhất chắc chắn là Tổng công ty xăng dầu Việt Nam với hơn 60%. Một thị trường với hơn 10 người bán sẽ rơi vào loại độc quyền nhóm, tuy nhiên, do thị phần của Petrolimex quá lớn, có thể xem thị trường xăng dầu Việt Nam đang có dấu hiệu độc quyền. Độc quyền cùng với ngoại ứng hai tác động tiêu cực của nền kinh tế thị trường. Trong tất cả các thị trường, người ta đều cố gắng chống lại độc quyền, vì nó giảm sự cạnh tranh và gây nên độc quyền giá khiến người tiêu dùng chịu thiệt. Câu hỏi đặt ra là liệu việc giá xăng tăng ở Việt Nam có phải là do độc quyền gây ra?

Trở lại với thời điểm trước năm 2008, việc nhà nước đồng thời vừa đánh thuế, vừa trợ giá xăng đã gây nên những lãng phí nhất định trong việc điều hành giá xăng. Đồng thời trợ giá như vậy, cũng đã khiến vài doanh nghiệp thông đồng độc quyền tăng giá, mặc dù trước khi điều chỉnh giá, tất cả đều phải thông qua các Bộ ngành. Tuy nhiên, từ 16/9/2008, nhà nước chấm dứt, trên lý thuyết, việc trợ giá. Điều này đã khiến giá xăng dầu Việt Nam tiệm cận với đồ thị giá dầu thế giới. Thế là từ đây, giá xăng Việt Nam bắt đầu tăng. Khi người viết bắt đầu dắt xe ra cây xăng đổ, là lúc mọi người đã đội mũ bảo hiểm và giá xăng vào khoảng 14 ngàn 800. So với hiện tại là 21 ngàn 300. Thật sự là một mức tăng không đến nỗi, vì còn tính thêm trượt giá của đồng tiền. Nhưng nghe kể, trước đó, thời còn trợ giá, đổ xăng 20 ngàn đủ để chạy từ Sài Gòn ra Vũng Tàu. Những người đã từng sống trong khung cảnh yên bình trợ giá đó hẳn chắc chắn rất khó chịu với mức giá xăng hiện tại. Nhiều người đã đưa ra lí do độc quyền trong điều hành xăng dầu. Một lí do rất hay. Nhưng vấn đề là, khi còn chưa thể sản xuất được xăng dầu đủ để phục vụ nhu cầu trong nước, thì Petrolimex có thể độc quyền được gì? Vẫn phải nhập dầu, thì 100 hay 1 doanh nghiệp nhập cũng vậy thôi. Thậm chí 1 doanh nghiệp nhập thì tốt hơn, để tránh vụ bị ép giá như là các bản quyền đá bong dạo gần đây [cũng chính cái thái độ cái gì cũng phải cạnh tranh nên đợt ngoại hạng vừa rồi bị ép giá khủng khiếp. Euro 2012 sắp tới chắc Việt Nam chuẩn bị ra quán café mà ngồi coi vì giá thầu đang ở mức rất lớn]. Mọi người sợ rằng độc quyền xăng dầu sẽ làm lợi cho các doanh nghiệp độc quyền. Lợi gì không thấy, chỉ thấy trước cái đợt tăng giá 27/3 vừa rồi, mỗi ngày Petrolimex lỗ gần 70 tỉ vì phải trợ giá theo yêu cầu của nhà nước. Lập luận rằng độc quyền xăng dầu đã khiến các doanh nghiệp không năng động trong việc tìm ra nguồn cung mới cũng không vững vàng. Nguồn cung nào từ nhập khẩu cũng chả khác biệt. Hiện tại chúng ta chủ yếu nhập khẩu xăng dầu từ Singapore, một nơi từ Sài Gòn đi đến còn nhanh hơn là tới Hà Nội. Nguồn cung có thể gây ra khác biệt chỉ có thể xuất phát từ trong nước, khi chúng ta tự giải quyết việc lọc dầu. Nhà máy lọc dầu Dung Quất ra đời, đáp ứng 30% nhu cầu. 30% là một con số rất lớn, tuy nhiên nhà mày này thật sự gần như là một thất bại. Có quá nhiều sai sót từ việc thiết kế, thi công và vận hành. Đừng nghĩ Việt Nam như là Mỹ, muốn xây nhà mày lọc dầu thì chỉ việc bỏ tiền ra rồi xây. Nhà mày lọc dầu Dung Quất chết lên chết xuống mới được thông qua. Thông qua xong, nhìn kĩ lại, thì đa phần là mục đích chính trị. Không có nước nào xây nhà máy lọc dầu cách xa nơi lấy dầu như vậy. Nhưng với mục tiêu “phát triển kinh tế miền Trung”, chúng ta đã tiến hành xây dựng nhà máy này ở Quãng Ngãi, chấp nhận sống chung với bão hàng năm và trình độ lao động hạn chế ở khu vực này. Hiện tại vẫn đang có 2 dự án xây thêm nhà máy lọc dầu, nhưng có lẽ sẽ mất một khoảng thời gian nữa trước khi đưa vào sử dụng. Đến khi nào chúng ta hoàn toàn đáp ứng đủ nhu cầu trong nước, hay chỉ cần khoảng 70 đến 80%, thì hãy bàn tới chuyện liệu độc quyền có ảnh hưởng hay không. Còn hiện tại, có thể nói, độc quyền không phải là nguyên nhân quan trọng trong việc giá xăng tăng giá.

Có thể thấy những nguyên nhân khiến giá xăng tăng giá có thể kể đến như giá dầu thế giới tăng nhanh, Việt Nam chưa sản xuất được xăng dầu, tỉ giá USD tăng cao, lạm phát lớn và nhà nước đã hạn chế bù lỗ giá xăng dầu. Độc quyền trong việc phân phối xăng dầu có thể có tác động, nhưng ảnh hưởng ở thời điểm hiện tại là không lớn.

Hãy chuẩn bị tâm lí cho đợt tăng giá xăng tiếp theo. Vì giá xăng ở Việt Nam còn thấp hơn ở cả Cambodia. Và cuộc chiến vì Ly Bia hẳn còn dài.


Kz