Điều gì đang xảy ra với giá sữa?

Có thể nói, hiện nay, một trong những mặt hàng gây bức xúc nhất trong xã hội Việt Nam chính là mặt hàng sữa. Theo nhiều khảo sát của các tờ báo Việt, giá sữa ở Việt Nam đang ở mức cao nhất thế giới. Nhưng liệu thật sự có như vậy? Và những gì đang tác động vào giá sữa ở Việt Nam?

Giá sữa ở Việt Nam cao, điều này là chắc chắn. Thật tế, chưa có 1 khảo sát, nghiên cứu chính thức nào được công bố số liệu đầy đủ, được kiểm chứng một cách khoa học từ một tổ chức có uy tín trong lĩnh vực thống kê chứng tỏ rằng giá sữa ở Việt Nam cao nhất thế giới. Các tờ báo Việt vẫn thường có những kết luận về giá sữa Việt Nam cao nhất thế giới, nhưng thật tế, việc khảo sát không hề đơn giản. Chỉ riêng với mặt hàng sữa bộ, đã có hàng trăm nhãn hiệu, mặt hàng khác nhau. Qua các nước khác nhau, cùng 1 mặt hàng nhưng lại mang những nhãn hiệu khác nhau, vì thế để tìm được các sản phẩm trùng nhau ở các thị trường là không phải đơn giản. Và số lượng sản phẩm cần phải so sánh cần phải đặt đến 1 con số nhất định mới có thể từ đó rút ra được kết luận. Nhìn kĩ lại, đa phần các bài viết về giá sữa cao ở Việt Nam chủ yếu tâp trung vào việc giá sữa ở Việt Nam cao hơn cả giá sữa ở Mỹ, Châu Âu, … - các quốc gia có thu nhập cao hơn nhiều so với Việt Nam. Điều này không có nghĩa giá sữa ở Việt Nam là cao nhất thế giới. Theo nghiên cứu của Jonathan Picus của chương trình kinh tế Full Bright, giá sữa ở Việt Nam tùy mặt hàng, nhưng tính tổng quan, giá sữa Việt Nam rơi vào mặt bằng giá chung của khu vực [khảo sát Hongkong, Shanghai, Bangkok, Jakarta, Singapore, Kuala Lumpur, Ho Chi Minh city].

Tuy các thông tin về giá sữa Việt Nam cao nhất thế giới là không có căn cứ, nhưng các tờ báo đã phản ánh được 1 việc đúng: giá sữa ở Việt Nam cao, và cao hơn cả ở Mỹ và EU. Tại sao? Trước hết, cần phải nói rõ, giá sữa ở Mỹ, EU và Úc thuộc hàng thấp trên thế giới. Vì ở các nước này, sản lượng sữa sản xuất rất lớn, đủ cung cấp cho thị trường nội địa và còn đủ cho xuất khẩu. Ở các nước thuộc khu vực châu Á, do phải nhập khẩu sữa, đồng thời phải bảo vệ ngành sản xuất trong nước, nên đã đánh thuế vào mặt hàng sữa. Cộng thêm chi phí vận chuyển và các chi phí khác, giá sữa ở các nước này chắc chắn cao hơn so với các nước Mỹ, EU và Úc. Tình hình hoàn toàn cũng tương tự ở Việt Nam

Một trong những kết luận của các tờ báo về việc giá sữa Việt Nam quá cao xoay quanh 2 quan điểm chính: do thị trường sữa không có cạnh tranh và do các công ty sữa chi quá nhiều cho quảng cáo, khuyến mãi, chiết khấu.

Thị trường sữa ở Việt Nam không cạnh tranh? Nếu vậy, ai đang độc quyền? Các công ty sữa nước ngoài chăng? Nếu ai từng đi siêu thị hay đi mua sữa sẽ thấy rõ 1 điều: thị trường này đang tràn ngập rất nhiều các mặt hàng khác nhau. Phân khúc sữa bột có không ít hơn 200 nhãn hiệu. Qua đó có thể thấy, người tiêu dùng có rất nhiều lựa chọn, với nhiều nhãn hiệu và giá cả khác nhau. Thị trường như vậy thì không thể gọi là thiếu cạnh tranh được. 1 vấn đề nữa là khác với các thị trường khác trong khu vực, thị trường sữa ở Việt Nam vẫn có chỗ cho công ty nội địa, điển hình và lớn nhất là Vinamilk. Và cũng chính Vinamilk là công ty mạnh nhất thị trường sữa, với 35% toàn bộ thị trường và đặc biệt là 55% thị trường sữa nước. Nếu nói có 1 hãng sữa khống chế thị trường, thì nhiều khả năng nhất chính là Vinamilk, 1 tập đoàn có 1 phần góp vốn của nhà nước.

Tuy vậy, thị trường sữa ở Việt Nam không phải là thị trường cạnh tranh hoàn hảo, do thiếu 1 yếu tố: thông tin không hoàn hảo [Người tham gia thị trường không có đủ thông tin. Người bán thường có nhiều thông tin hơn người mua]. Thật tế, rất ít thị trường của bất cứ mặt hàng và quốc gia nào có thể đáp ứng được điều kiện này. Điều này đã dẫn đến 1 ngành công nghiệp mới: ngành công nghiệp quảng cáo.

Có thể nói, việc cạnh tranh với hàng chục sản phẩm cùng phân khúc thị trường đã buộc các công ty sữa tăng cường cho công tác quảng cáo, khuyến mãi. Nhưng nói vì quảng cáo, khuyến mãi mà khiến giá thành tăng cao là không hiểu về cạnh tranh. Nếu doanh nghiệp tính chi phí quảng cáo vào chi phí sản xuất, đẩy giá thành lên cao thì doanh nghiệp này sẽ mất tính cạnh tranh so với các doanh nghiệp khác. Nên nhớ, thị trường sữa Việt Nam là 1 thị trường cực kì cạnh tranh với rất nhiều nhãn hiệu. Vì thế, điều này là không xảy ra, và nếu có, thì chỉ ở mức độ nhỏ, không quá nghiêm trọng như kết luận của các nhà điều hành.

Nhằm ngăn chặn tình trạng quảng cáo này [trên thực tế là rất tốt. Nếu không tốt thì ngành quảng cáo đã bị dẹp từ lâu rồi], các nhà quản lí áp dụng mức trần 10% doanh thu cho chi tiêu quảng cáo, các nhà quản lí đã thực sự đẩy giá sữa lên cao. Do từ đây, mỗi khi doanh nghiệp quảng cáo quá 10% thì sẽ bị phạt 1 khoản tiền [tùy theo mức độ vi phạm], nên tiền phạt đấy sẽ bị tính vào chi phí sản xuất. Giá thành tăng.

Một trong những giải pháp cho việc thông tin không hoàn hảo trong thị trường đã được các công ty sữa đưa ra chính là tăng giá bán. Điều này đi ngược lại với các lí thuyết kinh tế thông thường, vì giá cao thì cầu phải giảm. Tuy nhiên, do sự phi lí trí của người tiêu dùng, giá cả dần trở thành 1 tín hiệu của doanh nghiệp ra thị trường. “Tiền nào của nấy”. Không chỉ người Việt, đa số người tiêu dùng có quan điểm nếu giá cao thì chứng tỏ mặt hàng này chất lượng hơn, an tâm hơn khi sử dụng. Nhất là đối với các sản phẩm liên quan tới sức khỏe và thế hệ tương lai. Tận dụng điều này, các công ty sữa đã không quá lo lắng khi tăng giá sữa. Điều này cũng bắt  nguồn từ thông tin không hoàn hảo. Nếu người tiêu dùng có đủ thông tin về chất lượng sữa, so sánh được giữa các nhãn hiệu khác nhau, thì họ không cần phải dựa trên tín hiệu từ giá.

Khi bắt bệnh sai, thì các nhà quản lí đưa thuốc sai: vào ngày 12/8/2010, Bộ Tài chính ban hành thông tư 122/2010/TT-BTC về việc đăng kí và quy định giá, có hiệu lực từ 1/10/2010. Việc đăng kí giá sẽ làm tăng thông tin cho chính phủ, nhưng không phải là người tiêu dùng-những người trực tiếp mua hàng. Vì thế phương pháp này sẽ không giúp nhiều trong việc giảm tác động của thông tin bất hoàn hảo. trái lại, tác động xấu của nó là rất lớn. về ngắn hạn, việc đăng kí giá sẽ khiến doanh nghiệp mất thêm 1 khoản chi phí nữa. và chắc chắn, khoảng chi phí này sẽ bị tính vào giá thành. Trung và dài hạn, quy định khó khăn này sẽ làm nản nhà đầu tư, dần dần các nhà sản xuất sẽ rút khỏi Việt Nam. Thị trường từ đang cạnh tranh chuyển dần sang độc quyền. Người chịu thiệt vẫn là người tiêu dùng. Vì thế có thể nói, chính sách này đang để lại những vấn đề cần phải xem xét lại.

Đồng thời, cũng cần lưu ý 1 yếu tố “khách quan”: VND liên tục rất giá đã đẩy mặt hàng sữa nhập khẩu tăng cao lên. Chừng nào Việt Nam chưa thể sản xuất đủ lượng sữa phục vụ nhu cầu trong nước vì lúc đó chúng ta còn phụ thuộc vào nhập khẩu. Về vấn đề làm sao tăng sản lượng sữa, có lẽ sẽ để bài viết khác [vì thật sự cũng không phải chuyên môn của người viết].

Kết lại, giá sữa ở Việt Nam hiện nay cao, nhưng không phải nhất thế giới. Nguyên nhân không đến từ thị trường không cạnh tranh hay quảng cáo quá nhiều, mà là do thông tin bất hoàn hảo, và một phần đến từ chính các chính sách của nhà nước. Để khắc phục tình trạng này, nhà nước cần phải nghiên cứu nghiêm túc hơn nữa để có những chính sách hợp lý hơn. Với người tiêu dùng, hãy tự nâng cao lượng thông tin của bản thân, đừng rơi vào bẫy “phi lí trí” của nhà sản xuất. và hãy nhớ, mua sữa ở siêu thị, vì theo khảo sát, giá bán lẻ ở các cửa hàng nhỏ cao hơn ở siêu thị.

Tháng 5, 2011.

Nhân ngày 1/6 nói chuyện thiếu nhi - sữa.

Kz

Special thanks to Jonathan Pincus và Lê Việt Ánh.

Are you right? Or .... left?

Once upon a time, the world was ruled by just a few powerful people called “King” and “Queen”. That period was called “Feudalism”. However, the system did not function well. There had been many revolutions around the world, but little success. Everybody was waiting for a big change, a new solution and a hero to come and help them. In 1776, the hero appeared. His name was Adam Smith. His ultimate weapon was the legendary sword “The Wealth of Nations”. Many great warriors followed him, such as David Ricardo, JB Say, J.S. Mill, … Together, they put the end to the “Feudalism”, and built a new country: “Capitalism”. Its capital was called “Laissez-Faire”. The founding fathers are now considered as “Classical Economists”. The country developed rapidly and almost dominated the world. But just 150 years later, a disaster came and changed everything. In 1929, the world suffered from the Great Depression. Adam Smith successors failed to predict it and help the world recover. When the traditional “doctors” failed, there came a new one: J.M.Keynes. After rescuing the world, Keynes invaded the “Laissez-Faire” capita and destroyed it. “The End of Laissez-Faire”. However, Keynes was not a Saint. There were many people who didn’t see eye to eye with him. One of them was Hayek, warrior of Liberalism. Since that time, the world was divided into 2 sides: the right and the left. The right represents Classical Economics and Hayek. The left advocates Keynes. Welcome to the greatest battle in economy, the battle between the right and the left.

So, who is the right? And who is the left? To what extent are they different from each other?

The Right: representatives of Liberalism.

The left: Laissez-Faire hit man.

+On market efficicency

The right sees people as largely rational, doing the best they can given the constraints they face. One of their jokes goes:  “An economist walking on the street suddenly found a $100 on the street. After thinking for a while, he continued walking, not taking the money.” Why? Because he believed that everybody was rational. How come there was a $100 on the street? The money must be fake or a trap. Otherwise, someone must have taken it already. One of their members, the Chicago School, is the father of one of the most influential theories used in stock market: Market efficiency. We cannot beat the market. There are no such things as stock experts. In stock market, we can only win if we have information that other ones do not have [asymmetric information]. Otherwise, we are all just lambs of God, betting on our fate and luck.

The left sees people making SYSTEMATIC errors and believe that it is the government role’s to protect people from their own mistakes. The left believes that systematic errors are the root of the so-called “bubble” in economy.  A bubble is somewhat similar to Ponzi Pyramid. When a commodity receives too much attention, a bubble appears. Then when some investors decide to sell out, the bubble bursts. The most common commodity bubble in the economy is in the real estate market [we can witness it in emerging markets such as China, Vietnam, Russia, …]

The right sees competition as a pervasive feature of the economy and market power as typically limited both in magnitude and duration.

The left sees large corporations with substantial degrees of monopoly power that need to be checked by active antitrust policy.

+On market failure: externalities and monopoly

The Right sees externalities as an occasional market failure that calls for government intervention, but sees this as relatively rare exception to the general rule that markets lead to efficient allocations.

The left sees externalities as more pervasive.

+On Government’s role

The right: Warriors of Laissez-faire. The right sees government as a terribly inefficient mechanism for allocating resources, subject to special-interest politics at best and rampant corruption at worst. To them, the government should do … nothing in the economy. Ideally, all they have to do is only about national defense. If government has to intervene, it is just because the economy is suffering from so much externalities and monopoly. [Wait, the idea of completely no government is somewhat like idea of ideal socialism, if I’m not wrong]

The left sees government as the main institution that can counterbalance the effects of the all-too-powerful marketplace.

On budget

The right: there should never be budget deficit.

The left: government should run a budget deficit in crisis. In the period of booming economy, the budget should be surplus. It means more government spending in crisis and less spending when the economy is good.

On solving crisis

The role of government also appears in the way these 2 schools deal with crisis.

What should government do in order to help recover the economy?

The right: generally, nothing. If the crisis results from budget deficit, all the government helps to do is to balance the budget. Otherwise, they should do nothing and pray. Or they can invest more in technology, in order to increase productivity.

The left: tons of things to do. First, run a trade deficit. Second, inject money into the economy. Third: more regulation for the financial sector. Fourth, increase government expenditure. Why? To stimulate the aggregate demand. It is better if the private sector increases the aggregate demand than the government [because of government corrupt]. But in a crisis, hardly anyone wants to spend more [though it is the best way to help the economy. How “rational” we are].  They want to save. Keynes cannot wait till the consumer expectation recovers. So, the government should do it itself. Increasing government expenditure in crisis is not only a way to help raise aggregate demand but also a signal to the market implying “Hey, we will go to great length to clean up this mess”.

There is one last issue that divides the right and the left—perhaps the most important one. That concerns the issue of income distribution. Is the market-based distribution of income fair or unfair, and if unfair, what should the government do about it?

If you side with the Right, you advocate Laissez-Faire. You believe large deadweight losses associated with taxation and, therefore, are worried about the growth of government as a share in the economy. It means you will vote for the candidate in the president election who will cut the tax of the rich, so that resources are allocated more efficiently.

The left sees smaller elasticities of supply and demand and, therefore, is less worried about the distortionary effect of taxes. If you are rich, I suggest you should not side with them because they have tendency to raise tax on you.

Now, I guess you all realize some significant differences between these schools. The right believes that supply curve rules. The left, in contrast, believes that demand plays a more important role than supply does. But which is better? The right or the left?

There is no exact answer for this question. There has been a debate over this for many years. The right introduces us to an ideal world where everything works correctly and human is rational. No one can deny that Laissez-faire together with market mechanism is the best way to allocate resources. On the contrary, the world, to the left, is less perfect. Human is irrational. Human is greedy. One’s luck can be other’s misfortune. So, it is necessary that government intervene, counterbalance the effects of the all-too-powerful marketplace. But too much government intervention often leads to central-planning government, or say, to some extent, part of socialism [though it has never been Keynes’s idea]. These schools are not wrong. They are not completely right, neither. To decide which theory is better, it is important to take the economic conditions into account. It means sometimes the left is right and sometimes the right is right, depending on the economic conditions. The battle between the right and the left in economy will never finish. It is like the battle between religion and science, materialism and idealism, capitalism and socialism. Not until a new theory appears and wipes out all the recent concepts and belief can these battles end. Every coin has 2 sides, and so do theory, concept and belief.

May, 2011.

Kz.

Special thanks to professor Greg Mankiw.

For you.

[If you are wondering what side you are with now, imagine you are facing a problem. If you think of a solution related to the demand side such as increase or decrease demand instead of a solution to raise output, productivity, or say, the supply side, you are a Keynesian. Most of Keynesians belongs to the left.]

Rain..

If there is a survey about what kind of weather people like and dislike, the result is likely to be:

1/ Sunny: 50% like it. 50% no idea.

2/ Foggy: 50% like it. 50% no idea.

3/ Windy: 90% like it. 10% no idea.

4/ Rainy: 50% love it. 50% hate it.

Anything which can make people get so emotional on it must be measured.

There are hundred reasons why people hate rain. But rain lovers will show us a thousand explanations for their fond of rain. Rain is the example for how irrational we are, or, we may say, how human we are.

People love what is rare. In comparison with sunlight, rain must be rarer. I have never been to England, Seattle or Hue, so I have never experienced having 300 rainy days in a year. Most days of our lifetime, we live under the sun. Most days of our lifetime, we get up, go to work, eat lunch, go home, dinner, watch TV, chat a bit, and then sleep. Everything will be okay, if we are robots. No. We are human. We want today is different from yesterday, and from tomorrow. While we are stuck in our schedule, God helps us by give us rain for only a few days in year. Rain makes today quite different from the previous sunny days. Rain gives us a pause to breathe and to feel the world in a different perspective. People love rain because rain helps cool their dry days.

If we ask people to think of 3 words about rain, the answers will be: wet, beautiful and cold. Once again, I have little knowledge about the countries in temperate zone or in the poles. I do not know whether rain make it colder. But that is true in Vietnam, or at least, my Sai Gon. The pros and cons of rain is the coldness it brings to us. The colder we feel, the more we want to stay warmly with somebody. All you want to have in a rain is something hot, warm or cozy. We can choose to have a hot coffee. Or we can choose to hold someone’s hand. It would be great if you can stay with the one you love in the rain. And it would be terrible if you do not.

If you live in a big city, you may have another reason to love the rain: Rain “refreshes” everything. After the rain, the sky seems brighter, the trees look greener. Rain swipes out all the dust, all the exhaust. It is like coming back home after a hard day, take a shower and feel relaxed. Nature has its own shower, the rain. Suddenly, everything pauses for a while. Rain makes us stop. Time to look back. Time to recall what we have missed. Time to see the world in a different way. Breathe.

It is easy to understand why many people hate rain. Rain makes traffic suck. Rains make the street flooded and dirty. But rain, like its lovers, is the most "complicated" phenomenon. Though it is sometimes quite annoying, I believe that God have a reason to create rain. Unfortunately, I am not his servant. I have no idea why he created rain. But I know one thing fore sure: God is great and right when he created rain because there are many people on the Earth love it, for some reasons that rational men will never understand.

Do you love rain?

Rain season, 2011

Kz, a man who don't love rain.

for the rain lovers and especially for you

I really miss your umbrella.