Có thể nói, hiện nay, một trong những mặt hàng gây bức xúc nhất trong xã hội Việt Nam chính là mặt hàng sữa. Theo nhiều khảo sát của các tờ báo Việt, giá sữa ở Việt Nam đang ở mức cao nhất thế giới. Nhưng liệu thật sự có như vậy? Và những gì đang tác động vào giá sữa ở Việt Nam?
Giá sữa ở Việt Nam cao, điều này là chắc chắn. Thật tế, chưa có 1 khảo sát, nghiên cứu chính thức nào được công bố số liệu đầy đủ, được kiểm chứng một cách khoa học từ một tổ chức có uy tín trong lĩnh vực thống kê chứng tỏ rằng giá sữa ở Việt Nam cao nhất thế giới. Các tờ báo Việt vẫn thường có những kết luận về giá sữa Việt Nam cao nhất thế giới, nhưng thật tế, việc khảo sát không hề đơn giản. Chỉ riêng với mặt hàng sữa bộ, đã có hàng trăm nhãn hiệu, mặt hàng khác nhau. Qua các nước khác nhau, cùng 1 mặt hàng nhưng lại mang những nhãn hiệu khác nhau, vì thế để tìm được các sản phẩm trùng nhau ở các thị trường là không phải đơn giản. Và số lượng sản phẩm cần phải so sánh cần phải đặt đến 1 con số nhất định mới có thể từ đó rút ra được kết luận. Nhìn kĩ lại, đa phần các bài viết về giá sữa cao ở Việt Nam chủ yếu tâp trung vào việc giá sữa ở Việt Nam cao hơn cả giá sữa ở Mỹ, Châu Âu, … - các quốc gia có thu nhập cao hơn nhiều so với Việt Nam. Điều này không có nghĩa giá sữa ở Việt Nam là cao nhất thế giới. Theo nghiên cứu của Jonathan Picus của chương trình kinh tế Full Bright, giá sữa ở Việt Nam tùy mặt hàng, nhưng tính tổng quan, giá sữa Việt Nam rơi vào mặt bằng giá chung của khu vực [khảo sát Hongkong, Shanghai, Bangkok, Jakarta, Singapore, Kuala Lumpur, Ho Chi Minh city].
Một trong những kết luận của các tờ báo về việc giá sữa Việt Nam quá cao xoay quanh 2 quan điểm chính: do thị trường sữa không có cạnh tranh và do các công ty sữa chi quá nhiều cho quảng cáo, khuyến mãi, chiết khấu.
Thị trường sữa ở Việt Nam không cạnh tranh? Nếu vậy, ai đang độc quyền? Các công ty sữa nước ngoài chăng? Nếu ai từng đi siêu thị hay đi mua sữa sẽ thấy rõ 1 điều: thị trường này đang tràn ngập rất nhiều các mặt hàng khác nhau. Phân khúc sữa bột có không ít hơn 200 nhãn hiệu. Qua đó có thể thấy, người tiêu dùng có rất nhiều lựa chọn, với nhiều nhãn hiệu và giá cả khác nhau. Thị trường như vậy thì không thể gọi là thiếu cạnh tranh được. 1 vấn đề nữa là khác với các thị trường khác trong khu vực, thị trường sữa ở Việt Nam vẫn có chỗ cho công ty nội địa, điển hình và lớn nhất là Vinamilk. Và cũng chính Vinamilk là công ty mạnh nhất thị trường sữa, với 35% toàn bộ thị trường và đặc biệt là 55% thị trường sữa nước. Nếu nói có 1 hãng sữa khống chế thị trường, thì nhiều khả năng nhất chính là Vinamilk, 1 tập đoàn có 1 phần góp vốn của nhà nước.
Tuy vậy, thị trường sữa ở Việt Nam không phải là thị trường cạnh tranh hoàn hảo, do thiếu 1 yếu tố: thông tin không hoàn hảo [Người tham gia thị trường không có đủ thông tin. Người bán thường có nhiều thông tin hơn người mua]. Thật tế, rất ít thị trường của bất cứ mặt hàng và quốc gia nào có thể đáp ứng được điều kiện này. Điều này đã dẫn đến 1 ngành công nghiệp mới: ngành công nghiệp quảng cáo.
Có thể nói, việc cạnh tranh với hàng chục sản phẩm cùng phân khúc thị trường đã buộc các công ty sữa tăng cường cho công tác quảng cáo, khuyến mãi. Nhưng nói vì quảng cáo, khuyến mãi mà khiến giá thành tăng cao là không hiểu về cạnh tranh. Nếu doanh nghiệp tính chi phí quảng cáo vào chi phí sản xuất, đẩy giá thành lên cao thì doanh nghiệp này sẽ mất tính cạnh tranh so với các doanh nghiệp khác. Nên nhớ, thị trường sữa Việt Nam là 1 thị trường cực kì cạnh tranh với rất nhiều nhãn hiệu. Vì thế, điều này là không xảy ra, và nếu có, thì chỉ ở mức độ nhỏ, không quá nghiêm trọng như kết luận của các nhà điều hành.
Nhằm ngăn chặn tình trạng quảng cáo này [trên thực tế là rất tốt. Nếu không tốt thì ngành quảng cáo đã bị dẹp từ lâu rồi], các nhà quản lí áp dụng mức trần 10% doanh thu cho chi tiêu quảng cáo, các nhà quản lí đã thực sự đẩy giá sữa lên cao. Do từ đây, mỗi khi doanh nghiệp quảng cáo quá 10% thì sẽ bị phạt 1 khoản tiền [tùy theo mức độ vi phạm], nên tiền phạt đấy sẽ bị tính vào chi phí sản xuất. Giá thành tăng.
Một trong những giải pháp cho việc thông tin không hoàn hảo trong thị trường đã được các công ty sữa đưa ra chính là tăng giá bán. Điều này đi ngược lại với các lí thuyết kinh tế thông thường, vì giá cao thì cầu phải giảm. Tuy nhiên, do sự phi lí trí của người tiêu dùng, giá cả dần trở thành 1 tín hiệu của doanh nghiệp ra thị trường. “Tiền nào của nấy”. Không chỉ người Việt, đa số người tiêu dùng có quan điểm nếu giá cao thì chứng tỏ mặt hàng này chất lượng hơn, an tâm hơn khi sử dụng. Nhất là đối với các sản phẩm liên quan tới sức khỏe và thế hệ tương lai. Tận dụng điều này, các công ty sữa đã không quá lo lắng khi tăng giá sữa. Điều này cũng bắt nguồn từ thông tin không hoàn hảo. Nếu người tiêu dùng có đủ thông tin về chất lượng sữa, so sánh được giữa các nhãn hiệu khác nhau, thì họ không cần phải dựa trên tín hiệu từ giá.
Khi bắt bệnh sai, thì các nhà quản lí đưa thuốc sai: vào ngày 12/8/2010, Bộ Tài chính ban hành thông tư 122/2010/TT-BTC về việc đăng kí và quy định giá, có hiệu lực từ 1/10/2010. Việc đăng kí giá sẽ làm tăng thông tin cho chính phủ, nhưng không phải là người tiêu dùng-những người trực tiếp mua hàng. Vì thế phương pháp này sẽ không giúp nhiều trong việc giảm tác động của thông tin bất hoàn hảo. trái lại, tác động xấu của nó là rất lớn. về ngắn hạn, việc đăng kí giá sẽ khiến doanh nghiệp mất thêm 1 khoản chi phí nữa. và chắc chắn, khoảng chi phí này sẽ bị tính vào giá thành. Trung và dài hạn, quy định khó khăn này sẽ làm nản nhà đầu tư, dần dần các nhà sản xuất sẽ rút khỏi Việt Nam. Thị trường từ đang cạnh tranh chuyển dần sang độc quyền. Người chịu thiệt vẫn là người tiêu dùng. Vì thế có thể nói, chính sách này đang để lại những vấn đề cần phải xem xét lại.
Đồng thời, cũng cần lưu ý 1 yếu tố “khách quan”: VND liên tục rất giá đã đẩy mặt hàng sữa nhập khẩu tăng cao lên. Chừng nào Việt Nam chưa thể sản xuất đủ lượng sữa phục vụ nhu cầu trong nước vì lúc đó chúng ta còn phụ thuộc vào nhập khẩu. Về vấn đề làm sao tăng sản lượng sữa, có lẽ sẽ để bài viết khác [vì thật sự cũng không phải chuyên môn của người viết].
Kết lại, giá sữa ở Việt Nam hiện nay cao, nhưng không phải nhất thế giới. Nguyên nhân không đến từ thị trường không cạnh tranh hay quảng cáo quá nhiều, mà là do thông tin bất hoàn hảo, và một phần đến từ chính các chính sách của nhà nước. Để khắc phục tình trạng này, nhà nước cần phải nghiên cứu nghiêm túc hơn nữa để có những chính sách hợp lý hơn. Với người tiêu dùng, hãy tự nâng cao lượng thông tin của bản thân, đừng rơi vào bẫy “phi lí trí” của nhà sản xuất. và hãy nhớ, mua sữa ở siêu thị, vì theo khảo sát, giá bán lẻ ở các cửa hàng nhỏ cao hơn ở siêu thị.
Tháng 5, 2011.
Nhân ngày 1/6 nói chuyện thiếu nhi - sữa.
Kz
Special thanks to Jonathan Pincus và Lê Việt Ánh.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét